هفت سال پيش در چنين روزهايي، اسباببازي در ايران از نظر ايمني مشمول استاندارد اجباري شد، اما در اين مدت نه توليدات داخلي و نه اسباببازيهاي ارزانقيمت وارداتي، نتوانستهاند از نظر ايمني و سلامت اعتماد مصرفكنندگان را جلب كنند.
براساس گزارش معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي رياستجمهوري، حدود 25 درصد جمعيت كشور در گروه سني زير 15 سال قرار دارند و اين يعني بازار اسباببازي كشور با تقاضاي جمعيتي حدود 17 ميليون و 600 هزار نفر روبهروست، اما توليد اسباببازي در داخل كشور از پاسخ به چنين تقاضايي بسيار ناتوان است و به خاطر همين كاستي، ايران به بازار ورود اسباببازيهايي تبديل شده كه گاه از كمترين ايمني و استانداردي نيز برخوردار نيستند.
از سوي ديگر شنيده ميشود كه بتازگي حدود يك ميليون قطعه اسباببازي ساخت كشور چين در آمريكا، به دليل نگراني از خطرناك بودن مواد اوليه به كار رفته در ساخت آنها، نامناسب اعلام و بازگردانده شده، اين در حالي است كه بازار ايران در قبضه اسباببازيهاي چيني است و بيش از 95 درصد وسايل بازي بچههاي ايراني از اين كشور وارد ميشود. اسباببازيهايي كه بتازگي اعلام شده حاوي سرب و جيوه، آرسنيك و كروم است.
برخي كارشناسان عقيده دارند، ضعف توليدات داخل بر روند واردات بيرويه و البته غيرقانوني اين اسباببازيها دامن ميزند. به گفته آنان وقتي شركتهاي توليدكننده اسباببازي در ايران فقط به 10 درصد نيازهاي داخلي پاسخ ميدهند و وقتي چند كارگاه اسباببازي به طور محدود و كم رمق در تهران، آذربايجان، قزوين، يزد و اصفهان به خاطر واردات اسباببازيهاي ارزان چيني در مرز ورشكستگي قرار گرفتهاند و از عهده تامين خواست و تقاضاي بازار برنميآيد، ورود انواع توليدات غيراستاندارد و غيرايمني جاي تعجبي ندارد.
قاچاق اسباببازي و خلأ قانوني
دبير شوراي نظارت بر اسباببازي هم از وجود چنين فضايي دلخوشي ندارد، زماني كه از تبليغات اينترنتي برخي شركتهاي واردات اسباببازي بدون پرداخت تعرفه انتقاد ميكند و ميگويد: متاسفانه براي مبارزه با قاچاق اسباببازي در كشور خلأ قانوني داريم، از جمله اين خلأها قانون ممنوعيت واردات اسباببازي به كشور با تعرفه كمتر از 2 هزار دلار توسط موسسه استاندارد است كه اين قانون در حال حاضر لغو شده است.
البته محمدحسين فرجو اين خبر را هم اعلام ميكند كه در هر ماه 2 ميليون و 600 هزار دلار اسباببازي از مبادي ورودي و به صورت قانوني وارد كشور ميشود كه به نظر ميرسد باز هم سهم چين در اين واردات بيش از ساير كشورها باشد، زماني كه قيمت اسباببازيهاي توليد فرانسه، ايتاليا، انگليس و كره جنوبي بالاست، چين بهترين فرصت را براي جذب كودكان ايراني دارد. از سوي ديگر در حالي كه سرانه مصرف اسباببازي در دنيا 34 دلار، در چين 3/6 و در كشورهاي پيشرفته 350 دلار است، در ايران بسختي به 5 دلار ميرسد شايد سهم كمتر از 5 درصدي توليدكنندگان داخل در اين وضعيت بيتاثير نباشد. بويژه اين كه طبق آمارهاي رسمي، قاچاق اسباببازي در ايران 4 تا 5 برابر كشفيات ديگر اعلام شده است.
فرجو ابراز اميدواري ميكند كه گمرك ايران هرچه زودتر براي شفافيت واردات اسباب بازي بخشنامه بدهد، چراكه در حال حاضر ورود انبوه اسباببازي ناايمن به كشور، سلامت كودكان را تهديد ميكند.
انتشار اخباري كه والدين را نگران ميكند
اما انتشار اخبار نااميدكننده از وضعيت اسباببازي در ايران طي هفتههاي اخير بويژه مسموم بودن مواد اوليه برخي توليدات منجر به نگراني والدين شده است. يكي از اين والدين كه دو پسر 6 و 2 ساله دارد، ميگويد: متاسفانه قيمت اسباببازي خوب در ايران بالاست، بسياري از اسباببازيفروشيها ماشين و توپ و تفنگ با قيمت 30 تا 50 هزار تومان و حتي بيشتر ميفروشند كه ما توان خريد آنها را نداريم، اسباببازيهاي طلقي و پلاستيكي ايراني و چيني هم بسيار كيفيت پاييني دارد و چون بچههاي من دايم با اين وسايل مشغولند، براي سلامتيشان نگرانم.
هرچند كه نشان استاندارد هنوز بر بسياري از اسباببازيهاي توليد داخل وجود ندارد، اما شيرين توانا ـ مشاور تربيتي و مربي كودك ـ در اينباره توضيح ميدهد: تا آنجا كه امكان دارد، والدين اسباببازي خيلي ارزان نخرند بخصوص اگر قرار است بچه اين اسباببازيها را به دهان ببرد. دستكم وجود نشان استاندارد را چك كنند يا در نهايت وسايل چيني نخرند.
دبير شوراي نظارت بر اسباببازي در پاسخ به برخي نگرانيها توصيه ميكند؛ هرچند از ورود بعضي اسباببازيها مثل تفنگهاي ليزري كه براي نشانهگيري بهتر استفاده ميشود، جلوگيري شده، اما استفاده از اين اسباببازيها با پرتوي ليزري ميتواند آسيبهاي جدي براي كودك داشته باشد.
توانا ميگويد: والدين اسباببازيهاي خشن و شوكدهنده نخرند، بعضي عروسكها جنس نامرغوبي دارند، بدون بستهبندي هستند و موهايشان زبر است. سعي كنند در خريد عروسك دقت كنند.
او به والدين پيشنهاد ميكند از خريد تفنگها و ماشينهاي پرسر و صدا كه آستانه شنوايي كودك را آزار ميدهد، خودداري كنند، ضمن اين كه بعضي اسباببازيها از سرب و مواد شيميايي تهيه ميشوند كه بوي تند و زنندهاي دارند، اين وسايل بازي، مشكوك به وجود مواد سمي است.
توانا با تاكيد بر اين كه در مورد اسباببازي هيچ گراني بيدليل نيست، ميگويد: با خريد اسباببازيهاي درجه چند و نامرغوب انواع مواد سمي را به خانه ميبريد، ضمن اين كه متاسفانه برخي كالاهاي چيني با برندهاي معروف و قيمت ارزانتر به شما قالب ميشود كه بايد در خريد احتياط كنيد.
به هر حال سند سلامت كودك مدتهاست كه از سوي وزارت بهداشت و كانون پرورش فكري بلاتكليف مانده، بخشي از اين سند به سلامت اسباببازيها مربوط است، شايد با تدوين و تصويب آن نظارت بيشتري بر آشفته بازار اسباببازي در ايران صورت بگيرد.
