اميد سليمي  بني

گزارش کميسيون  اصل 90 در مجلس، بيش از 100 تخلف درباره واگذاري زمين به موسسان مدارس غير  انتفاعي را مطرح کرد. قرائت اين  گزارش در صحن علني که بازتاب زيادي  در جامعه داشت، بار ديگر موضوع  مدارس غير انتفاعي را بر سر زبانها انداخت. اين گزارش در زماني قرائت  شد که بسياري از خانواده ها، خود را آماده مي کنند تا پيش از آغاز سال تحصيلي جديد، تکليفشان را با محل تحصيل فرزندان خود مشخص کنند.

 هر چند بعيد به نظر مي رسد همزماني قرائت گزارش کميسيون اصل 90 با زمان ثبت نام چندان تصادفي باشد، با اين حال، به نظر مي رسد مشکلات بسياري در مدارش غير انتفاعي وجود دارد که تخلف در واگذاري زمين به برخي موسسان اين مدارس، تنها گوشه اي از مصايب اين موسسات قلمداد مي شود. زيرا به اعتقاد بسياري از کارشناسان، مشکل اصلي اين مدارس، سواي دريافت شهريه هاي کلان، کيفيت پايين آموزش و پرورش است. به بيان ديگر، پولي که خانواده ها به ازاي شهريه فرزندان خود در مدارس غير انتفاعي مي دهند، گويي هزينه چشم و همچشمي است، نه هزينه واقعي کيفيت آموزش آنها.

 اينجا برخلاف مدارس دولتي، ديگر از صف گرفتن پدر  و مادرها خبري نيست. از لباسهايي که مراجعان پوشيده اند و ريموت کنترلهايي  که در ميان انگشتان مي چرخانند، معلوم است که از خانواده هاي ثروتمند جامعه هستند. همان سرمايه داران قديم، مرفهان بي درد ديروز و احتمالا دهکهاي بالاي اقتصادي امروز.

 اينجا در يکي  از دبيرستانهاي غير انتفاعي در شمال شهر تهران، حياط پر درخت را که پشت سر مي گذاري، در اتاق انتظار ساختمان آموزشي، مي توان چاي و بسکويت را مزه کرد تا نوبت به ثبت نام برسد. شهريه هايي که مطالبه مي شود، بستگي به انتخاب دانش آموزان و اولياي او دارد. حضور در کلاسهاي زبانهاي خارجه، انگليسي، فرانسه، آلماني، روسي و ... انواع کلاسهاي کامپيوتر، اعم از سخت افزار و نرم افزار، کلاسهاي ورزشي، تورها علمي مختلف و ساير گزينه ها، باعث مي شود تا گاهي مبلغ شهريه يک دانش آموز براي تحصيل در يک سال تحصيلي دبيرستان "ن.ت" تا نزديک 6 ميليون تومان هم برسد، يعني نزديک به ماهي 700 هزار تومان.

 والديني که بچه هاي خود را ثبت نام کرده اند، فارغ از شهريه اي که برابر با درآمد ماهانه دو کارگر پرداخته  اند، از عملکرد اين مدرسه راضي هستند. يکي از خانمهايي که فرزند خود را ثبت نام کرده است مي گويد: "بچه ها مجبورند نزديک به نيمي از زمان بيدار ماندن خود را در مدرسه و در ميان دوستانشان باشند، براي همين علاوه بر آموزش با کيفيتي که بايد دريافت کنند، محيط مدرسه و ساير همکلاسي ها هم در رفتار آنها بسيار موثر است. براي همين، ما اين مدرسه را انتخاب کرديم تا خيالمان راحت باشد که فرزندمان در محيط آموزشي آسيب نمي بيند."شايد سخن  اين مادر درست به نظر برسد، ولي  بايد ديد آيا از نگاه کارشناسان، کيفيت آموزش و پرورش در مدارس  غير انتفاعي با ساير مدارس دولتي، تفاوت معني داري دارد؟

 ترجيح با دولتي هاست

 دکتر حميد فرزادي که در يکي از انستيتوهاي روان پزشکي شاغل است، در اين باره مي گويد:" به شخصه براي تحصيل فرزندم، مدارس دولتي را ترجيح مي دهد، اين موضوع دلايل زيادي دارد که اصلي ترين آن حضور فرزندم در بافت واقعي جامعه است."

 اشاره وي که مشاوره روانشناسي مدرسه اي است که فرزندش در آن تحصيل مي کند، به موضوعي است که سالهاست بر سر آن گفتگو مي شود. به بيان برخي از کارشناسان حوزه آموزش، تحصيل در مدارس غير انتفاعي، گونه اي تربيت گلخانه اي است. در اين شکل از تربيت، فرزندان، در فضايي سترون و به دور از واقعيتهاي کنوني جامعه، رشد مي کنند و در صورتي که با واقعيات جامعه رودر رو شوند، حالت از خود باختگي و جا زدن در مقابل مشکلات، گريبان آنها را مي گيرد.اما به هر حال نبايد باز هم از محيط و فضاي يک دست تر و مطمئن تر اين مدارس را ناديده گرفت .

به خاطر چند تومان بيشتر

 با وجودي  که گفته مي شود سازمان بازرگاني برخي استانها، وظيفه نظارت بر ميزان اخذ شهريه مدارس غير انتفاعي را بر عهده گرفته اند، عملا ديده مي شود نظارت چنداني بر کف و سقف شهريه هاي اخذ شده، وجود ندارد. زيرا فراوان ديده شده است در برخي دبستانهاي غير انتفاعي شهريه دريافتي تا نزديک به 5 ميليون تومان نيز افزايش پيدا کرده، اين در حالي است که مسئولان آموزش و پرورش مي گويند هيچ مرکز غير انتفاعي حق دريافت شهريه اي بيش از ميزان مصوب را ندارد. با اين وجود اخباري مبني بر دريافت گاه و بيگاه شهريه هاي گران و خارج از حدود مصوب در مناطق مختلف به گوش مي رسد.

هر چند به دليل نظارت آموزش و پرورش، برخي از اين مدارس، منحل مي شوند، ولي اين چنين مي نمايد در صورتي که شاکي خصوصي از شهريه هاي نجومي مدارس غير انتفاعي به مراجع صاحب صلاحيت عارض نشود، گرفتن شهريه ها همچنان ادامه دارد. در همين راستا معاون توسعه و برنامه‌ريزي دفتر پشتيباني مدارس غيرانتفاعي، مي گويد دريافت شهريه‌هاي هنگفت، جايگاه قانوني ندارد. به گفته ابوطالب حافظي نرخ شهريه مصوب شوراهاي نظارت براي مدارس غيرانتفاعي لازم‌الاجرا است و چنانچه مدرسه‌اي خارج از اين مصوبه عمل کند متخلف محسوب مي‌شود و با آن برخورد قانوني خواهد شد.

 اختياري کارشناس  مسئول مراکز آموزشي غير انتفاعي  آموزش و پرورش تهران در اين  باره مي گويد: مسئولان آموزش و پرورش همه‌ساله به تفکيک منطقه و مدرسه، تنوع خدمات ارائه شده، کلاسهاي فوق برنامه تابستان، و بر اساس پيشنهاد موسسان اين مدارس و تصويب شوراي نظارت هر منطقه و منطبق با قانون تعيين مي شود.

 بر همين اساس است که زکريا يازرلو رئيس سازمان آموزش و پرورش شهر تهران چندي پيش اعلام کرده بود کف و سقف شهريه مدارس غيرانتفاعي تهران را به ترتيب يک ميليون و دو ميليون و 700 هزار تومان تعيين شده است، ولي با توجه به حق افزايش 15 درصدي قانوني شهريه ها، به نظر مي رسد مبالغ اعلام شده، چندان رعايت نشود. اين موضوع، علاوه بر ضعف نظارت بر ميزان دريافتي شهريه، فضايي را فراهم کرده است که در آن برخي از صاحبان مدارس غير انتفاعي، به بهانه هاي مختلف، هر چه مي پسندند از اولياي پولدار بچه ها مي گيرند و صداي کسي هم در نمي آيد. به بيان ديگر، اخباري از افزايش 25 درصدي شهريه ها نسبت به سال قبل به گوش مي رسد که به نظر مي رسد چندان از واقعيت دور نيست.

 کيفيت آموزش خوب يا   بي معنا؟

 با وجود دريافت شهريه هاي نجومي، برخي کارشناسان معتقدند کيفيت آموزش ارائه شده در برخي  مدارس غير انتفاعي، قابل مقايسه با مدارس دولتي نيست. علي اصغر گل محمدي که مسئوليت يکي از مدارس دولتي در شرق تهران را بر عهده دارد در اين خصوص مي گويد: "هر چند به شخصه ترجيح مي دهم فرزندم را به مدرسه اي بفرستم که به دليل دادن شهريه، انتظارم را از کيفيت آموزش دقيقا برآورده کند، ولي معتقدم مدارس دولتي آموزش بهتري را به دانش آموزان ارائه مي کنند."

البته اگر در اين ميان بعضي از جنبه هاي آموزشي از جمله جمعيت بالاي کلاس هاي مدارس دولتي را در نظر نگيريم ،چرا که در بسياري از مواقع اين امر به دسيدگي مناسب روي دانش آموزان تاثير

نامطلوبي دارد .

البته گل محمدي دليل صحبت خود را را توجه مدارس غير انتفاعي به درآمدزايي از طريق کلاسهاي فوق برنامه مي داند. گل محمدي در اين باره توضيح مي دهد: "برخي از مدارس غير انتفاعي به کيفيت آموزش بها مي دهند، زيرا درآمدزايي از طريق برگزاري کلاسهاي فوق برنامه زبان و کامپيوتر براي مدارس غير انتفاعي بهتر است. برخي از مدراس غير انتفاعي از طريق اختصاص دادن روپوش، کت و شلوار، تغذيه ميان روز، ناهار با منوهاي گران و فعاليتهاي کلاسي فوق برنامه، هزينه فراواني را از اوليا مي گيرند، ولي مدارس دولتي تمام هم و غم خود را براي آموزش صرف مي کنند."

 اين در حالي است که در اکثر مواقع نمرات اخذ شده توسط دانش آموزان در مدارس غير انتفاعي بالا تر است

وي با وجودي  که به ثمرات سيستم نمره دادن، به عنوان شاخصي براي تعيين کيفيت  آموزش معتقد نيست، از شاخص ديگري  براي کيفيت بالاتر آموزش در مدارس  غير دولتي ياد مي کند:"آمار نشان مي دهد ميزان موفقيت دانش آموزاني که در مدارس دولتي تحصيل کرده اند، براي ورود به مقاطع بالاتر و همچنين پاس کردن راحت تر دروس در دانشگاه ها، دليل خوبي براي کيفيت برتر آموزش دولتي است."

 اما فاطمه فريدون جاه، مدير نمونه کشوري از مدرسه  دولتي تندگويان به  مسئله ديگري اشاره مي کند. به گفته اين فرهنگي باسابقه، حقيقت اين است که مدارس دولتي به لحاظ کيفيتي در رده هاي بالايي کار مي کنند که اگر بيشتر از مدارس غير انتفاعي نباشد، قطعا کمتر نخواهد بود. فريدون جاه، در توضيح دلايل برتري مدارس دولتي مي گويد: "مدارس دولتي به خصوص در مقطع ابتدايي به دليل شرايط فيزيکي و محيطي مناسبي که دارند، در يادگيري دانش آموزان بهتر عمل مي کنند. عرصه و حياط مدارس دولتي، نورپردازي، متراژ بالا و بسياري از خصوصيات ديگر باعث مي شود دبستانهاي دولتي از مدارس غير انتفاعي که بعضا در خانه هاي استيجاري با فضاي اندک تشکيل شده اند، پيشي بگيرند."

 البته وي در به اين نکته اذعان دارد که در دبيرستانها، اين وضع، شکل ديگري پيدا مي کند: "خلوتي کلاسهاي دبيرستانهاي غير انتفاعي، انگيزه بالاي کارکنان و معلمان و همينطور استفاده از وسايل کمک آموزشي مناسب، در برخي مواقع، کيفيت اين مراکز را از مراکز دولتي بالا برده است. هر چند اين موضوع، عموميت ندارد، ولي چون همکاراني که براي کار به عنوان مامور، يا حق التدريس به مراکز غير انتفاعي مي روند، به دليل دريافت دستمزد بيشتر، انگيزه بالاتري دارند، به تريبت انفرادي دانش آموزان توجه بيشتري مي کنند و طبعا، کيفيت آموزش در اين دبيرستانها بيشتر مي شود."

 هر چه که باشد، به نظر مي رسد فرهنگ خانواده  ها و توانايي اقتصادي آنها براي فرستادن فرزندانشان به مدارس غير انتفاعي، نقش تعيين کننده تري نسبت به کيفيت آموزش اين مراکز دارد، به بيان ديگر، رفتن به فرستادن فرزند به غير انتفاعي اين روزها ترجمه اي از کلمه قصار، "دارندگي و برازندگي" شده است.

 زمين خواري  در غير انتفاعي ها

 معضلات مراکز غاير انتفاعي، بارها به حوزه هاي حکومتي نيز کشيده شده است. از جمله مجلس با نگاه ويژه اي به اين بخش از جامعه  آموزشي کشور نگاه مي کند. چندي قبل، پيشنهاد  سئوال برانگيز دولت در خصوص اختصاص اعتبار به صندوق حمايت از توسعه مدارس غير دولتي کشور با مخالفت صريح مرکز پژوهشهاي مجلس روبرو شد. در دلايل اين مخالفت عنوان شده بود اين صندوق طي برنامه چهارم يک هزار ميليارد تومان سرمايه خواهد داشت و در پايان برنامه پنجم نيز سهم سرمايه آن حداقل به دوهزار ميليارد تومان بالغ خواهد شد که اين رقم تقريبا يک دوم بودجه فعلي پرداختي به آموزش و پرورش خواهد بود.

 ولي مشکلات حکومت با اين بخش از آموزش جامعه، به اين سادگي ها حل نشده است. چون در ميان اخبار مجلس در چند روز پيش، موضوع بررسي 106 مورد تخلف در واگذاري زمين به موسسان مدارس غير انتفاعي، بارها نقل محافل شد. در گزارش کميسيون اصل 90 که هفته  گذشته در صحن علني مجلس قرائت شد، با اشاره به اينکه گزارش‌هاي ديوان محاسبات استانها و بررسي و تدقيق در جدول عملکرد، عدم نظارت کافي و اعمال اقدام قانوني سازمان‌هاي ذي ربط را نشان مي دهد، عنوان شده است: "در راستاي کنترلهاي لازم، اخطار، فسخ قرارداد و... موسسان به تعهدات خود عمل نکرده‌اند و در اين زمينه نقش نظارتي آموزش و پرورش در تحقق اهداف مدارس غيرانتفاعي مشهود بوده و اقدامات موثر قانوني درخصوص تخلفات موسسان و اعلام به مراجع ذي‌صلاح صورت نگرفته است.

 به بيان ديگر، تخلافات آشکاري در برخي استانها از طريق مکانيزم واگذاري برخلاف مواد آئين‌نامه واگذاري زمين صورت گرفته که با مراجعه مستقيم شخص به سازمان زمين شهري عنوان شده است. بنا به اين دلايل، کميسيون اصل 90 مجلس شوراي اسلامي عملکرد بخشي از سازمان‌هاي آموزش و پرورش و مسکن و شهرسازي درخصوص واگذاري زمين به موسسان مدارس غيرانتفاعي را قانوني نمي داند. کميسيون اصل 90 در توضيح اين موضوع اعلام کرده است: از مجموع زمين‌هاي واگذار شده 69 درصد در حال بهره‌برداري، 8 درصد غيرفعال، 8درصد تغيير کاربري، 2 درصد فسخ قرارداد، 13 درصد بلااقدام و راکد رها گرديده است. در اين گزارش آمده است اقدامات قانوني براي اجراي دقيق مفاد مقررات در خصوص اين تخلفات انجام شده که کميسيون قدرداني خود را در اين باره، از دستگاه هاي ذيربط اعلام مي کند.

 با اين حساب، به نظر مي رسد مدارس غير انتفاعي، همچنان زير ذره بين نهادهاي نظارتي قرار دارد. ولي با اين وجود بايد منصفانه اظهار داشت آيا اين همه نظارت، منجر به افزايش کيفيت آموزش و رضايت خانواده ها و موفقيت دانش آموزان تحصيل کننده در مدارس غير انتفاعي شده است؟ دانش آموزاني که به تعبير يکي از مقامات سابق آموزش و پرورش زير سايه "للـه گي بچه پولدارها" درس مي خوانند يا به تعبير کارشناسان امر، "تربيت و آموزش گلخانه اي" آنها را از واقعيات جامعه موجود دور مي کند. دانش آموزاني  که طبق آمار رسمي تنها در تهران در بيش از 2267 مدرسه غيرانتفاعي که شامل 250 پيش دبستاني، 344 دبستان، 437 مدرسه راهنمايي، 616 دبيرستان، 77 هنرستان فني و حرفه اي، 93 مرکز کار و دانش و 450 پيش دانشگاهي است تحصيل مي کنند